Bahasa Kaili-Besoa atau Bahasa Kaili-Behoa merupakan salah satu bahasa yang terdapat di kecamatan Lore Tengah, Kabupaten Poso, Sulawesi Tengah. Bahasa tersebar di Lembah Lore dan dipertuturkan oleh suku Besoa. Penutur jati bahasa ini menyebut bahasa mereka Ti'ara (Tidak) sebagai bahasa Behoa. Ada sekitar 3.000 orang penutur bahasa ini atau 10,000 (2007 SIL) menurut Ethnologue. Bahasa ini termasuk dari keluarga Kaili-Badaik, bersama dengan bahasa Napu dan bahasa Bada.
Sumber: Lihat artikel asli di Wikipedia
Bahasa Kaili-Besoa atau Bahasa Kaili-Behoa merupakan salah satu bahasa yang terdapat di kecamatan Lore Tengah, Kabupaten Poso, Sulawesi Tengah.[6] Bahasa tersebar di Lembah Lore dan dipertuturkan oleh suku Besoa.[6] Penutur jati bahasa ini menyebut bahasa mereka Ti'ara (Tidak) sebagai bahasa Behoa.[7] Ada sekitar 3.000 orang penutur bahasa ini atau 10,000 (2007 SIL) menurut Ethnologue.[8][1] Bahasa ini termasuk dari keluarga Kaili-Badaik, bersama dengan bahasa Napu dan bahasa Bada.[9]
Daftar kosakata:[10]
| Nomor | Bahasa Besoa | Bahasa Indonesia |
|---|---|---|
| 1. | isa | satu |
| 2. | dua | dua |
| 3. | talu | tiga |
| 4. | iba | empat |
| 5. | lima | lima |
| 6. | ini | enam |
| 7. | pitu | tujuh |
| 8. | uwalu | delapan |
| 9. | hahio | sembilan |
| 10. | hampulo | sepuluh |
| 11. | hampulo hai isa | sebelas |
| 12. | hampulo hai dua | dua belas |
| 13. | rampulo | dua puluh |
| 14. | talu pulona | tiga puluh |
| 15. | hangatu | seratus |
| 16. | hangatu hai isa | seratus satu |
| 17. | hasabu | seribu |
| 18. | hasabu hai isa | seribu satu |
| 19. | hasabu hai hampulo | seribu sepuluh |
| 20. | hasabu hai hangatu | seribu seratus |
| 21. | hantanga | setengah |
| 22. | karongkanina | kedua kali |
| 23. | talu kanina | tiga kali |
| 24. | hangatu kanina | seratus kali |
| 25. | isa hai hatanga | satu setengah |
| 26. | wua | kepala |
| 27. | kire | dahi |
| 28. | teti mata | kening |
| 29. | mata | mata |
| 30. | ilo | hidung |
| 31. | bobe ilo | lubang hidung |
| 32. | hume | bibir |
| 33. | nganga | mulut |
| 34. | are | dagu |
| 35. | talinga | telinga |
| 36. | tambolo | leher |
| 37. | ponda | dada |
| 38. | wanga | bahu |
| 39. | kadu | punggung |
| 40. | hope | pinggang |
| 41. | palo | pantat |
| 42. | tae | tangan |
| 43. | hiu | siku |
| 44. | karawe tae | jari tangan |
| 45. | lila | lidah |
| 46. | ngihi | gigi |
| 47. | kalanda baga | gusi |
| 48. | welua | rambut |
| 49. | wulu pehihi | bulu roma |
| 50. | pa'a | paha |
| 51. | kuntu | lutut |
| 52. | tulu biti | betis |
| 53. | tai | perut |
| 54. | kateda | ketiak |
| 55. | huhu | susu |
| 56. | peli | pipi |
| 57. | laho | kemaluan laki-laki |
| 58. | wii | kemaluan perempuan |
| 59. | kanu | kuku |
| 60. | pohi | pusat |
| 61. | biti | kaki |
| 62. | lindo | muka |
| 63. | kara | langit-langit |
| 64. | karawe biti | jari kaki |
| 65. | pado' | tumit |
| 66. | palanta tae | telapak tangan |
| 67. | palanta biti | telapak kaki |
| 68. | pekala'a | pergelangan |
| 69. | hehe | rahang |
| 70. | bulu bangi | tulang kering |
| 71. | kara pui | lubang pantat |
| 72. | ua' | urat |
| 73. | petudo' | telunjuk |
| 74. | karawe koi | jari kelingking |
| 75. | karawe toda pohangga | jari manis |
| 76. | katumpu | ibu jari |
| 77. | wulu mata | bulu mata |
| 78. | pando' | belakang kepala |
| 79. | bu'u wua | tengkorak |
| 80. | koli | kulit |
| 81. | oho | tulang rusuk |
| 82. | bu'u tambolo | tulang leher |
| 83. | katipahu | mata kaki |
| 84. | onto biti | daging betis |
| 85. | lengkeda | lutut bahagian belakang |
| 86. | danggo | janggut |
| 87. | tai liko | usus |
| 88. | puruh | empedu |
| 89. | lompo | lemak |
| 90. | lela | keringat |
| 91. | uwai mata | air mata |
| 92. | tandoko | anak tekak |
| 93. | wawaohe | ludah |
| 94. | uga' | tahi telinga |
| 95. | dai; banta'a | daki; daki kaki |
| 96. | wata | badan |
| 97. | biri | ingus |
| 98. | wulu kaleda | bulu ketiak |
| 99. | wowo | ubun-ubun |
| 100. | pelengkea | pergelangan kaki |
| 101. | tandoko | kerongkongan |
| 102. | gege | tahi mata |
| 103. | uba | uban |
| 104. | hiha | tahi mata (penyakit) |
| III. | Nama Alat-alat Rumah Tangga | |
| 105. | kori | belanga |
| 106. | kori tampo | belanga tanah |
| 107. | kori mala | belanga kuningan |
| 108. | kawali | kuali |
| 109. | kori besi | panci |
| 110. | sere | cerek |
| 111. | sondu | sendok |
| 112. | perana uwai | saringan |
| 113. | perana | ayak-ayak |
| 114. | sangkiri | cangkir |
| 115. | galasi | gelas |
| 116. | tabo | piring |
| 117. | tabo bele | piring belek |
| 118. | dula | dulang |
| 119. | dula mala | dulang tembaga |
| 120. | ladi | pisau |
| 121. | tandai | tungku |
| 122. | kadera | kursi |
| 123. | peti | peti |
| 124. | dasari | ranjang |
| 125. | kasoro | kasur |
| 126. | alonga | bantal |
| 127. | pampewao | cermin |
| 128. | rapu | dapur |
| 129. | lonjo | rantang |
| 130. | guhi | guci |
| 131. | iso | lesung |
| 132. | alu | alu |
| 133. | kulambu | kelambu |
| 134. | embere | ember |
| 135. | loya | loyang |
| 136. | mangku | mok |
| 137. | sondu kau | senduk kayu |
| 138. | sondu tabo kaluku | senduk tempurung |
| 139. | petambu | timba |
| 140. | wara | nyiru |
| 141. | ari'i | tiang |
| 142. | rindi | dinding |
| 143. | baba'a; baba | pintung pagar; pintu rumah |
| 144. | sungkeke | jendela |
| 145. | koho | kasau |
| 146. | woi daha | kolong rumah |
| 147. | lao | pelimbahan |
| 148. | boso | pagar |
| 149. | lincau | kamar |
| 150. | haranto | teras |
| 151. | halangka | loteng |
| 152. | pata | papan |
| 153. | kaho batilo | kasau jantan |
| 154. | pehola | palang rumah |
| 155. | daula | lantai |
| 156. | pehipi | penjepit |
| 157. | petaka | pengikat |
| 158. | pehuga | penopang |
| 159. | wumbu | bubungan |
| 160. | tuha | balok tiang |
| 161. | ale | tikar |
| 162. | pohohora'a | tempat sendok tempurung |
| 163. | lampa'a | tempat kayu api di atas tungku |
| 164. | pemangki | pacul |
| 165. | pehambe rumpu | sabit |
| 166. | ahe | parang |
| 167. | uwahe | kapak |
| 168. | pehungki | linggis |
| 169. | hindo | ani-ani |
| 170. | penggulua | sarang parang |
| 171. | pa'a | pahat |
| 172. | kata | ketam |
| 173. | pebobe | gurdi |
| 174. | kiki | kikir |
| VII. | Nama Mata Angin | |
| 175. | utara | utara |
| 176. | salata | selatan |
| 177. | katampuha | barat |
| 178. | mata alo | timur |
| 179. | wui lore | angin darat |
| 180. | wui tahi | angin laut |
| VIII. | Nama Binatang | |
| 181. | boula | kerbau |
| 182. | lagiwa | rusa |
| 183. | tengka | anca |
| 184. | ahu | anjing |
| 185. | boe | babi |
| 186. | soe | kucing |
| 187. | manu | ayam |
| 188. | tadahi | burung |
| 189. | ibo | monjet |
| 190. | hulaku | musang |
| 191. | hawa | ular sawah |
| 192. | alipa | lipan |
| 193. | lantai | semut |
| 194. | karamu | nyamuk |
| 195. | dali | lalat |
| 196. | kantamba | kupu-kupu |
| 197. | katulobo | kutu busuk |
| 198. | asa-asa | cecak |
| 199. | kalia. | biawak |
| 200. | do'u | tupai |
| 201. | walehu | tikus |
| 202. | kahindoro | cacing |
| 203. | seo | katak |
| 204. | kuhe | kus-kus |
| 205. | daopa | kelelawar |
| 206. | katupee | belalang |
| 207. | kadulepe | lipan |
| 208. | kapuna | buaya |
| 209. | bantuluku | kura-kura |
| 210. | dara | kuda |
| 211. | bantiluku tali | penyu |
| 212. | ruke | sisik |
| 213. | kupi | kepiting |
| 214. | kalakia | burung hantu |
| 215. | kongka | burung elang |
| 216. | bau boe | lumba-lumba |
| 217. | koloe | nuri |
| 218. | kea | kakatua |
| 219. | goo-goo | bangau |
| 220. | dena | pipit |
| 221. | balolai | burung gereja |
| 222. | tadahi maleo | burung maleo |
| 223. | toripa | teripang |
| 224. | imbu | naga laut |
| 225. | ntolup | belut besar |
| 226. | mahapi | belut kecil |
| 227. | watu bau | tiram |
| 228. | ngkolobue | siput darat |
| 229. | ngkolobue tahi | siput laut |
| 230. | kakapu | kakap |
| 231. | bau betue | bintang laut |
| 232. | wulu beo | bulu babi |
| 233. | katupee | belalang |
| 234. | kokou | tekukur |
| 235. | kaa' | burung gagak |
| 236. | npelu'u | belibis |
| 237. | titi | itik |
| 238. | kaluku | kelapa |
| 239. | taipa | mangga |
| 240. | babuno | langsat |
| 241. | duri | durian |
| 242. | sarakaya | serikaya |
| 243. | nanaga | nangka |
| 244. | loka | pisang |
| 245. | tuwu | tebu |
| 246. | pangana | pinang |
| 247. | katedo | labu |
| 248. | temu | ketimun |
| 249. | marisa | lombok |
| 250. | kadus | keladi |
| 251. | sague | sagu |
| 252. | uwi | ubi jalar |
| 253. | wikau | ketela |